Psikiyatrist

Demans

Demans kişide başta bellek olmak üzere, dikkat, lisan, görsel-alansal beceriler, algılama, sorun çözme, hesap yapma gibi işlevlerde bozulmanın olduğa, tabloya davranış ve kişilik değişiklikleri, hezeyan, halüsinasyon, duygulanım bozuklukların gibi psikiyatrik belirtilerinde eşlik ettiği bir sendromdur.

Erken tanı konulduğunda geriye dönebilen demanslar

Demansların %10-15 i tedavi edilebilir demanslar başlığı altında toplanır.

Tedavi amacıyla verilen ilaçlara bağlı zehirlenmeler sonucu oluşan demanslar (örn: antikolinerjikler, analjezikler)

Metabolik bozukluklar ( hipoglisemi, hiponatremi)

Kronik beyin enfeksiyonları

Beyin tümörü

Endokrin hastalıklar (örn: hiptiroidizm)

Normal basınçlı hidrosefali

Kronik anemi (kansızlık)

Konjestif kalp yetmezliği

Hipoksi ile birlikte olan kronik akciğer hastalığı,

Serebrovasküler olaylar

B12 ve Folat eksikliği

Alkolizm

Kimyasal intoksikasyonlar

Alzheimer Hastalığı

Alzheimer hastalığı tanısı konmadan önce diğer demansların araştırılması gereklidir. Hastalığın kesin tanısı nöropatolojik inceleme ile konulur. Alzeheimer hasalığı gelişmiş ülkelerde ölüme neden olan hastalıklar arasında 4. sırada yer almaktadır. Demansların yaklaşık %60’ını oluşturur. Hastalığın sıklığı 65 yaşından sonra belirgin şeklide artmakta ve her 5 yılda bir ikiye katlanmaktadır.

Etyoloji ve risk etkenleri

Kromozom mutasyonları ( 21, 14, 1)

Yaş

Kafa travması

Aile hikâyesi

Apolipoprotein E4 aleli

Düşük eğitim düzeyi

Alkol bağımlılığı,

MI, atrial fibrilasyon, hipertansiyon gibi kardiyovasküler sistem hastalıkları

Kadın cinsiyet,

Riski azaltma yolları:

Beyin fonksiyonlarını kullanma (okuma, bulmaca çözme vs)

Beslenme,

NSAİ kullanımı (hastalığın etiyolojisinde inflamasyon önemli bir etken)

Östrojen kullanımı ( erken menopoza giren kadınlarda)

Klinik:

Yaşa bağlı normal bilişsel (kognitif) azalma

Normal yaşlanmada epizodik bellek (kişisel olarak yaşanmış, zamanı ve yeri belli özgün olayları içerir) yanında diğer bilişsel işlevlerde de defisitler görülür. Bunlar sözel akıcılık, isimlendirme, kelime bulma gibi lisan alanlarında olduğu gibi, 80 yaşından sonra görsel alansal yeteneklerde ve yönetsel işlevlerde (tasarlama, organize etme, sıraya koyma, soyutlama) de bozukluk olur. Eğitim düzeyi yüksek olanlarda ikincil bellek bozukluğu ve dilde akıcılığın bozulması daha az olur. Ancak eğitimin görsel-alansal yetenekler üzerinde etkisi yoktur.

Alzheimer de klinik öncesi dönem

Klinik olarak fark edilmeyen ancak nöropsikolojik testlerle ortaya konulabilen bilişsel defisitler vardır. Sözel epizodik bellek çok erken dönemde bozulur.

Hafif bilişsel bozukluk (MCI)

Subjektif bellek yakınmaları vardır. Sözel epizodik bellekte normal dışı sonuçlar. Günlük aktivitelerini sürdürür ve klinik olarak Demans belirtileri göstermez. Bu hastaların tümünün demans olacağı anlamına gelmez ama normal popülasyano göre bu oran 10 kat fazladır.

Alzheimer de klinik belirtiler

Hastalık çoğunlukla 65-70 yaşlarında başlar, genellikle sinsi bir seyir gösterir.

Amnezi

İlk belirti çoğu zaman yeni bilgileri öğrenme yeteneğinin kaybıdır. Hasta unutkan olur, aynı şeyleri tekrarlar, eşyaları kaybeder, randevularını unutur (epizodik bellek kaybı-hipokampusla ilgili). Bellekteki bozulma önce yakın zamanla ilişkilidir. İpuçları hatırlamayı kolaylaştırabilir. Hastalık ilerledikçe semantik bellek (olmuş olaylar ve genel bilgi ile ilgili-sol anterior temporal neokorteks)  yıkılmaya başlar. Tarihi gerçekler ya da isimlerin hatırlanmasında yıkım olur.

Afazi

Spontan konuşmada, kelime bulmada objeleri isimlendirme de bozulmadır. İlk görülen dil bozukluklarıdır. Hastalık ilerledikçe sözcük bulma ve konuşma becerilerindeki kayıp mutizm boyutuna ulaşır.

Apraksi

Sonrada öğrenilen, pratik olarak yapılan ve motor becerileri gerektiren hareketleri uygulama becerisinin bozulmasıdır. Şekli kopya etme ya da birbiri ardı sıra yapılması istenen işi yapamama şeklinde kendini gösterir. Yeni adresleri bulamama, araba kullanmada risk, ilerledikçe elbiseleri belirli bir sırada giyememe, çatal bıçak kullanamama olur. (apraksi- sol parietal disfonksiyona bağlı)

Agnozi

Hastalar bedenlerinin bir bölümünü tanıyamazlar. Sağ sol disoryantasyonu, akalküli (basit hesapları yapamama), agrafi (yazı yazamama), yüzleri tanıyamama (pprosopagnozi), yakınlarının gerçek olmadığı, yakınlarının benzeri ile diğerini değiştirdiği (Capgras sendromu) olabilir. Hastanın soyut kavramları kullanma becerisi bozulur. Karar verme yetisi ve yargıda belirgin bozukluk olur.

Alzheimer hastalığının evreleri:

Hafif evre:

Kısa süreli bellekte bozukluk olur ancak uzak bellek etkilenmemiştir (5 dakika önce söyleneni hatırlamaz ama askerlik ya da genç kızlık  dönemindeki olayları hatırlar)

Eşyaları yanlış yere koyma

İsimleri unutma

Eşyaların isimlerini unutma (kalem, saat, çatal)

Sosyal mesleki aktivitelerden uzaklaşma,

Bildik yerleri bulmakta zorluk,

Lisan ve soyut düşünme yeteneklerinde bozulma

Zaman yer yöneliminde bozukluk başlar ama kişileri tanır,

MMSE 20-25

Orta Evre:

Belek bozukluğu belirgin hale gelir,

Lisan (afazi), yargılama, yer yönelimi ve yürütücü işlevlerde bozukluk belirginleşir.

Davranış sorunlar (sinirlilik)

Hezeyan ve halüsinasyonlar

Uyku uyanıklık döngüsünde bozulma

Bilişsel ve davranışsal belirtilerde akşamüstü kötüleşmeleri (gün batımı sendromu)

İnkontinans başlayabilir

Günlük olağan aktivteler için yardım gerekir

BBT MRI danormal veya hafif atrofi

MMSE 12-20

İleri Evre:

Aile bireylerini emosonel olarak tanıyabilir, ama kişilikleri belirlemek ve isimleri söyleme kusurları başlar

Konfüzyon ve ajitasyonda artış

Hezeyan ve halüsüasyonlar

İnkontinans artar

Hareket yeteneği azalır

İletişim kuramama

Motor bozukluklar ekstrapiramidal belirtiler

Tamamen yardıma gereksinim duyma

MMSE 12 den aşağı

BBT MRI da atrofi

Hastalığın başlangıcından ölüme kadar geçen süre 8-10 yıldır. Ölüm sıklıkla pnömoni, pulmoner emboli, ürosepsis, dekübit ülserleri, beslenme bozukluğu sonucu olur.

Demansta tanı ve ayırıcı tanı

Tanı klinik değerlendirme ile konulur, kesin tanı otopsi ile konulur.

Alzheimer hastalığını diğer demanslardan ayıran özellikler

Zaman ve yer yönelim bozukluğu erken dönemlerde yıkılır.

Epizodik belek bozukluğu erke dönemde

Yönetsel işlevlerde bozukluk frontotemporal ve subkortikal frontal demanslarda görülür.

Bilişsel defisitler ön planda.

Psödodemans başlangıçta demans tanısı konan ancak daha sonra hastaların izlenmesiyle bu tanının terk edildiği olgulardır.

Diğer Demanslar

Vasküler Demans (multi-infarkt demans)

Tüm demansların yaklaşık %20-30’u. Hastalığın seyri beyinde oluşan infarkt alanları ve hasra bağlı oluşan entelektüel yıkımın derecesi ile orantılıdır. Bilişsel işlevlerde merdiven tarzında bir gidiş görülür.Enfarkt alanına bağlı işlev bozukluğu olur.

Alzheimer Tedavisi

Tedavideki zorluklar

Başkasının bakımına ihtiyaç uyma

Eşlik eden hastalıklar

Çok sayıda ilaç kullanımı

Beslenme sorunları

Tedavi

Hastanın bildiği tanıdığı ortamda tedavisi daha kolaydı

Çevre düzenlemesi

Sakin, kontrollü, ılımlı yaklaşım

Uyku bozukluğu

Mirtazapin

Mianserin

Trazodon

Kısa etkili benzodiazepin (lorazepam)

Ketiapin

Kolinestaraz inhibitörleri

Galantamin

Donepezil

Rivastigmin

Memantin

Galantamin

AChE inhibitörü

Nikotinin modulasyon özelliği

Karaciğer ve böbrek yolu ile atılır

Başlangıç dozu 8 mg, 4 hf aralıklarla arttırılarak 24 mg e çıkılabilir

Bradikardi, nadiren bulantı oluşturabilir.

Donepezil

5 mg la başlanıp 10 mg a çıkılır

AChE inhibitörü

Kas krampları, bulantı, uykusuzluk gibi yan etkileri olabilir

Rivastigmin

AChE ve BuCh Einhibisyonu

Başlandıç dozu 3 mg, 12 mg a çıkılabilir.

En sık GİS ilgili yan etkiler

Antioksidan tedavi

Selgilin, E vitamini

Beyin uyarıcı aktiviteler

Kolesterol, arterial tansiyonun ve diyabet kontrolü

Psikolojik tedavi

Çevreye uyumu sağlama

Kendine bakımını sağlayacak hatırlatıcı davranışlar

Yönelimi arttırıcı bilgiler

Bilinen ortamın düzenlenmesi

Belleği arttırıcı resim, eşya kullanımı

Bakım verenin ruh sağlığının korunması

Hastanın kaybolma olasılığını azaltacak tedbirler

Eşlik eden depresyon, psikotik belirtiler, uyku bozukluğu ve davranış bozukluklarının tedavisi.

web siteleri: