Psikiyatrik hastalıklarda uygulanan tedavi yöntemleri

Bu yazıda psikiyatrik hastalıklarda uygulanabilen tedavi yöntemleri hakkında kısa, anlaşılır, açıklayıcı bilgiler verilmesi amaçlanmıştır.

Psikoterapiler

Psikoterapi kişinin şikayetlerini, hastalığın belirtilerini azaltma veya ortadan kaldırmaya yönelik, uygun ortamda gerçekleştirilen, yapılandırılmış görüşmelerden oluşmaktadır. Terapi kelimesi de psikiyatrik hastalıkları ilgilendiren alanda psikoterapi yerine kullanılmaktadır. Psikoterapi, terapist ve hastanın konuşarak yürüttüğü görüşme seanslarından oluşmaktadır. Seanslar kişinin gereksinimleri ve şikayetlerine bağlı olarak şekillenmektedir.

Terapi denilince bir çok kişinin aklına filmlerde de sıkça gördüğümüz divana uzanmış hasta ve onun arkasında oturan terapistin olduğu sahneler gelmektedir. Bu Freud zamanında başlayan klasik psikanalitik yaklaşım gösteren terapistlerin uyguladığı, zamanımızda geçmişe göre çok daha az terapistin uyguladığı bir yöntemin tekniğidir. Artık terapistler hangi yöntemi uyguluyor olurlarsa olsunlar, hasta ile aynı düzlemde yüz yüze konuşma tekniğini kullanmakta. Terapi konuşarak tedavi yöntemi olması yanında bu süreçte kişi ve terapistin yüz ifadeleri, hareketleri, ses tonları hatta zaman zaman hasta ve terapistin susmaları bile terapide çok önemli eylemlerdir. Psikoterapi aslında birçok terapi yöntemini çatısında toplayan ana bir başlıktır. Terapiler bireysel, grup terapisi ve aile terapisi şeklinde yürütülmektedir.

Bilişsel davranışçı terapi

Destekleyici terapi

Varoluşçu terapi

Psikoanalitik psikoterapi

Kısa dinamik psikoterapi’ler psikoterapi yöntemlerinden bazılarıdır.

İlaç tedavileri (Psikotrop ilaçlar)

Antidepresan ilaçlar

Bu gruptaki ilaçlar depresyon dışında, panik bozukluk, yaygın anksiyete bozukluğu, obsesif kompulsif bozukluk, soysal fobi, travma sonrası stres bozukluğu gibi anksiyete bozukluklarında ve ağrı, uyku bozukluğu gibi alanlarda da kullanılmaktadır. Çok sayıda antidepresan ilaç olduğu için burada ilaçlardan bahsedilmeyecektir. Bu grupta bulunan ilaçların bağımlılık yapıcı özelliği yoktur. İlaçlar hastalıkların özelliğine göre gereken doz ve sürede, ara vermeden kullanılmalıdır. İlacın ne zaman kullanılmaya başlanacağına ve kesileceğine bir hekim tarafından karar verilmelidir. Gerektiğinde ilaçlar psikiyatri uzmanının kontrolünde uzun yıllar güvenle kullanılabilir.

Antipsikotik ilaçlar

Şizofreni, şizoaffektif bozukluk, kısa psikotik bozukluk, şizofreniform bozukluk, sanrısal (hezeyanlı) bozukluk gibi piskotik bozukluklar yanında duygudurum bozuklukları, davranış bozuklukları, demans (bunama), depresif bozukuklar (örn.bipolar depresyon) gibi pek çok hastalığın tedavisinde kullanılan ilaçlardır.

1950’li yıllarda klorpromazin (Ülkemizde Largactil ticari ismi ile mevcuttur) bu grubun ilk ilacı olarak kullanılmaya başlanmış ve son yıllarda çok sayıda yeni molekülle antipiskotik ilaç seçeneği oldukça artmıştır.

Klasik (tipik, birinci kuşak) antipiskotikler

İkinci kuşak antipisotikler

Üçüncü kuşak antipiskotikler olarak ayrılmaktadır.

Duygudurum düzenleyiciler

Bu gruptaki ilaçlar bipolar bozuklukların (iki uçlu, eski ifadeyle manik depresif)  mevcut epizodlarının (atak) tedavisi ve ileride ortaya çıkabilecek epizodların engellenmesi (koruyucu) amaçla kullanılmaktadır.

Lityum: Bu grubun en eski üyesidir ve bipolar bozukluklarda sıklıkla kullanılmaktadır. Valproat, karbamazepin, lamotrijin diğer sık kullanılan ilaçlardır.

Anksiyolitik ilaçlar

Anksiyetenin ortadan kaldırılması için kullanılan ilaçlardır.

Benzodiazepinler: Bu grubun en sık kullanılan ilaçlarıdır, etkileri hızlı başlamaktadır. Bağımlılık yapabilecekleri için yeşil reçete ile satılır. Uzman kontrolünde önerilen doz ve sürede kullanıldığı ve ilaç kullanım süresinde düzenli kontrollere gidildiği taktirde bağımlılık yapma olasılıkları çok azdır.

Antihistaminikler: Psikiyatrik hastalıkların tedavisinde sıklıkla kullanılan ilaçlardır. Bağımlılık yapmazlar. Uyku yapıcı özellikleri vardır.

Buspiron: Uyku ve bağımlılık yapmaz. Kaygı giderici etkisinin ortaya çıkması için zaman ihtiyaç vardır.